Мега төслийн нэгдүгээрт эрэмбэлэгдсэн Гашуунсухайт-Ганцмод төмөр замын хил холболтын бүтээн байгуулалт нээлтээ хийж, гараанаас гарлаа.
Энэ бол хорь гаруй жилийн турш яригдаж ирсэн төсөл. Харамсалтай нь ашиг сонирхлын үүднээс улстөржүүлж гацаасаар ирсэн байдаг.
Том төсөл хөдөлгөнө гэдэг том эрх ашгийг хөнддөг бөгөөд том сорилтуудыг даван гарна гэсэн үг гэж Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ хэлсэн үгэндээ онцолсон нь ч учиртай.
Арван дөрвөн мега төслийн хэд хэд нь арав, хорин жилийн өмнөөс яригдаж, үр ашгийг нь хүртэхийн тулд урагшлуулахаар удаа дараа оролдож байсан ч нэг нэгэндээ саад тушаа болсоор өнөөг хүртэл хөдлөөгүйн цаана ашиг сонирхол л байсаар ирсэн. Өргөн нарийн цариг гээд үүх түүх яривал уртаа гэгчийн юм болох бөгөөд энэ талаар сонсоогүй, дуулаагүй хүн ч ховор болжээ.
Цаг хугацаа зөндөө алдсан нь үнэн ч гэлээ ямар ч байсан эх орны минь ирээдүйд хэрэгтэй 14 мега төслийн нэгд эрэмбэлэгдсэн хил холболтын төмөр замын асуудал жинхэнэ утгаараа хөдөллөө.
Манай улс урд хөрштэйгээ далан жилийн өмнө буюу 1955 оны хэлэлцээрээр Замын-Үүд-Эрээн төмөр замыг байгуулж байсан бол Гашуунсухайт-Ганцмод үүнээс хойш хийгдэж буй боомтын хоёр дахь төмөр зам болж байна.
Төмөр зам холбогдсоноор боомтын хүчин чадал хоёр дахин нэмэгдэж, нүүрсний экспорт 83 сая тонноос 165 сая тонн болж, жилийн экспортын орлого 1.5 тэрбум ам.доллараар нэмэгдэнэ.
Мөн Шивээхүрэн-Сэхэ, Бичигт-Зүүнхатавч, Ханги-Мандал боомтууд төмөр замаар холбогдох нөхцөл бүрдэнэ.
Төмөр замын ажил мөн л он удах уу, хэзээ ч үр ашгийг нь үзэх вэ гэж эргэлзэн сууна уу. Бүтээн байгуулалтын барилга угсралтын ажлыг 22 сарын хугацаанд гүйцэтгэж ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байгаагаа албаныхан мэдэгдэж байна. 2027 оны гуравдугаар сар гэхэд ашиглалтад орчих нь ээ.
Мега төсөл мөрөөдөл, ярьж л байдаг гээд байсан хүмүүс өнөөдөр “Хийх л ёстой ажил шүү дээ” гэж байна. Гэхдээ л сайн муу элдвээр дуудуулж байгаа энэ Засгийн газрын өнгөн дээр л ажил хэрэг болсон нь үнэн учир Л.Оюун-Эрдэнийн нэрэн дээр энэ ажил хаяглагдах нь тодорхой.
Өнөөдрийн хамгийн дуулиан шуугиантай асуудал Ерөнхий сайдын хүү, “бэр”-ийн талаарх яриа байна. Асуудлын “эзэн” болсон О.Тэмүүлэн ирж, хууль хяналтын байгууллагад мэдүүлэг өгөхөөр болсон байна. Тэгэхээр ирэх долоо хоногт үйл явдал бас халуухан л байх төлөвтэй. Хууль хяналтын байгууллагууд нь шалгаад нэгэн хариу хэлэх нь тодорхой.
Шүүмжилмээр зүйл байгаа хэдий ч Засгийн газрын ажил, ялангуяа мөрийн хөтөлбөртөө хамгийн түрүүнд эрэмбэлсэн мега төсөл нь үнэхээр урагшилж буйг хараагүй мэт өнгөрөх боломжгүй.
Хөрштэйгээ ойлголцоно гэдэг дотооддоо ярьдагтай адилгүй учир Засгийн газар, холбогдох сайд нарынх нь ажлын бүтээмжийг үгүйсгэх нь харалган хэрэг болно.
Машинаар л урагш нүүрсээ зөөдөг, тэр нь ч будилаантай байсан бидний хувьд нүүрсний экспортын хэмжээ, тээвэр логистикийн чадавх, эдийн засгийн өсөлтөд томоохон түлхэц болох хил холболтын төмөр замын бүтээн байгуулалт бол том дэвшил.
Нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн арван мянган ам.долларт хүрч, иргэдийн амьдрал мэдэгдэхүйц сайжрахад ямар ч байсан алхам ойртлоо.
Арав гаруй жил 4 мянган ам.доллар дээр гацаад байсан нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг сүүлийн гурван жил дараалан нэг мянган ам.доллараар нэмэгдүүлж чадсан юм чинь 10 мянгад хүрэх зорилт биелнэ гэж найдна.
Тамын тогоондоо хэрэлдэж суух биш, хөрөнгө оруулагчидтай хамтран мега төслөө хэрэгжүүлж, экспортлогч улс болох мөрөөдөлдөө нэг л өдөр хүрчихвэл эргэж хараад энэ цаг хугацааг дүгнэх биз ээ. Бүх л юмыг түүх дүгнэдэг бөгөөд бүтээн байгуулалт гэдэг амархан ч хийдэг зүйл биш, бас нэгэнт эхэлж, ажил хэрэг болчихвол өгөөжийг нь хүртэх нь Монголын иргэд л юм.
Тавантолгой ордыг эзэмшихийг хүссэн бүлэглэлийн өрсөлдөөн, Гашуунсухайт-Ганцмод төмөр замын царигийн маргаан зэрэг асуудал нүүрсний зах зээлийн дотоод, гадаад өрсөлдөөний олон улсын тоглогчид энэхүү төмөр замыг тавиулахгүй байх нь өөрсдөд нь ашигтай гэж үзсэн явцуу эрх ашгаас үүдэлтэй байсан гэж Ерөнхий сайд өчигдөр үгэндээ дурдана лээ. Харин одоо энэ бүхэн ард үлдсэн гэж үзэж болохоор боллоо.
Эхний мега төслийн бүтээн байгуулалт маань 22 сарын дотор босчихвол дараагийнх нь ар араасаа жишгийн дагуу урагшлах биз ээ. Анхны шан татсан зүйл гэдэг их итгэл авчирдаг эд.
Засгийн газар үлдэж буй мега төслүүдээ хөдөлгөхийн төлөө хатуугаас хатуу зарчим барьж, алдагдсан цаг хугацааны өртгөө нөхөж, ирээдүйн боломжийг бүрдүүлэхийн төлөө хөрөнгө оруулагчид, Засгийн газруудтай нягт хамтран ажиллах болно гэж Ерөнхий сайд онцолсон.
Арван дөрвөн мега төслийн дөрөв нь ямар ч байсан хөдөлж эхлээд байгаа. Бүгдийнх нь бүтээн байгуулалт ийнхүү гараанаас бүрэн гарч, ажил хэрэг болохыг харж, бас шаардаж сууя.
Г.БАРХАСБАДЬ
Сэтгэгдэл (0)
Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна