ҮНДСЭН ХУУЛЬ БАТЛАГЧИД ДЭЭД ШҮҮХИЙН ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧИЙН ХУГАЦАА 6 ЖИЛЭЭС ДЭЭШ ЛАВ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ ГЭЖ ҮЗЭЖ БАЙЖЭЭ

Үндсэн хуулийн цэц их суудлын хуралдаанаараа 2021 оны нэгдүгээр сарын 15-ны өдөр баталсан Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 36 дугаар зүйлийн 36.7 дахь хэсгийн “Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчийг Улсын дээд шүүх санал болгосноос хойш Ерөнхийлөгч 14 хоногийн дотор зургаан жилийн хугацаагаар, зөвхөн нэг удаа томилно.” гэсэн заалтын “… зөвхөн нэг удаа …” гэсэн хэсэг нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2016 оны 12 дугаар дүгнэлтийн дагуу хүчингүй болсон зохицуулалтыг агуулгаар нь дахин сэргээсэн гэж үзэн тус заалтын “… зөвхөн нэг удаа …” гэсэн хэсгийг хүчингүй болгох шийдвэрийг гаргасан. 

Гэхдээ Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн О.Мөнхсайхан, Д.Гангабаатар тусгай санал гаргаж, дээрх шийдвэрийн эсрэг байгаагаа илэрхийлсэн юм. 

Маргааны зүйл болоод буй заалт Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэдгийг тусгай саналд хэд хэдэн тайлбарар тусгажээ. 

Үүнээс Түүхчилсэн тайлбар буюу Үндсэн хуулийн төслийн хэлэлцэх үед Ардын Их хурал, Улсын бага хурлын гишүүнд хэрхэн ойлгож байсан талаар тусгаж байв гэдгийг хэрхэн дүгнэснийг орууулъя.  

1992 онд Үндсэн хууль батлахдаа Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчийг зөвхөн нэг удаа сонгохоор ойлгож баталсан гэж үзэхээр байна.
Үндсэн хуулийн төслийг хэлэлцсэн Улсын Бага хурлын болон Ардын ИХ хурлын тэмдэглэлээс үзэхэд Улсын дээд шүүхийн шүүгч болон Ерөнхий шүүгчийг өндөр насны тэтгэвэрт гарах хүртэл буюу хугацаагүй томилохоор анх тусгасан байсан боловч хэлэлцүүлгийн явцад 6, 8,10, 12 жилийн хугацаатай байх талаар санал гарчээ.

Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчийн бүрэн эрхийн хугацааны талаар хэлэлцэхдээ "... 6 жилийн хугацаа юм уу, 6-аас дээш лав байж болохгүй.. Нэгдүгээр хугацаа заасан нь хэт олон жилээр байлгахгүй гэсэн санаа. Нөгөө талаар нэг хоёр жил болоод ч халахгүй гэсэн зүйлийг хадгалж байгаа.. нэг газар удаан байх бидний практик, амьдрал дээр их тодорхой харагдаж байгаа. Удаан байвал танил олширч,.. хуулийн тэр шударга байдал нь алдагдах ийм боломжтой зүйл байгаа юм. Энэ зүйлийг харгалзаад ямар ч байсан энэ хугацаа заах нь зайлшгүй ач холбогдолтой..." гэж үзэж байжээ.. Эдгээр хэлэлцүүлгийн үр дүнд Үндсэн хуулийг батлахдаа Улсын дээд шүүхийн шүүгчийг хугацаагүй, харин Ерөнхий шүүгчийг 6 жилийн хугацаагаар томилохоор шийдвэрлэжээ.