ӨВӨГ ДЭЭДЭС МИНЬ УЛСЫНХАА ТУСГААР ТОГТНОЛЫГ БАТАЛГААЖУУЛСАН ӨДӨР

Өнөөдөр буюу аравдугаар сарын 20-ны өдөр бол өвөг дээдэс минь санал хураалтаар улсынхаа тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан өдөр билээ.

1945 оны аравдугаар сарын 20-ны өдөр Монгол Улсад оршин суугаа бүх иргэдийн дунд санал хураалт явуулж, оролцсон иргэдийн 100 хувийн саналаар БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулсан юм.

1945 оны 8 дугаар сарын 14-нд ”ЗХУ болон Хятад улс найрамдалт холбоо тогтоох хэлэлцээр”-т гарын үсэг зурж, байгуулсан гэрээгээр БНМАУ-ын тухай хоёр улс тохиролцохдоо "Японыг ялсны дараа,Гадаад Монголд ард иргэдийн санал хураалт явуулахыг Хятад улсын Засгийн газар зөвшөөрөв. Түүний ард иргэд тусгаар тогтнолыг сайшаах эсэхээ шийдвэрлэнэ. Хэрэв ард иргэдийн санал хураалтын дүн тусгаар тогтнолыг сайшаавал Хятад улсын Засгийн газар Гадаад Монголын тусгаар тогтнолыг одоогийн байгаа хилээр нь зөвшөөрч байна" гэж заажээ.

БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1945 оны аравдугаар сарын 5-ны өдрийн 85 дугаар тогтоолд “Санал гаргах хуудсан дээр тавьсан өөрийн овог, нэрийн доор “зөвшөөрөх” буюу “татгалзах” хоёрын аль нэгийг бичиж, гарынхаа үсгийг зур. Хэрвээ бичиг мэдэхгүй бол баруун гарынхаа эрхий хурууг дар” гэж заасны дагуу санал хураах ажил явагдсан аж.

Санал хураалтын комиссыг БНМАУ-ын Бага Хурлын тэргүүлэгчдийн дарга Г.Бумцэнд даргалж, орлогчоор Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ю.Цэдэнбал,  нарийн бичгийн даргаар Ч. Сүрэнжав, нарийн бичгийн дарга Г. Дамба, Б. Ширэндэв нар томилогджээ. Ухуулга таниулгын хуудсыг Улаанбаатарт хэвлүүлж, орон нутагт тарааснаас гадна улс даяар 13000 удаа хурал цуглаан зохион байгуулж малчин, ард, ажилчин, сэхээтнүүдийг оролцуулсан. Санал хураалтын төв комиссын дарга болон орлогч нар аймгуудыг хуваарилан авч, өөрийн биеэр бэлтгэлийн ажлыг зохион байгуулсан байна. Ийнхүү 1945 оны 10 сарын 20-нд улс орон даяар тусгаар тогтнолын төлөө бүх нийтийн санал хураалтыг өглөөний 6 цагаас үдшийн 23 цагийн хооронд явуулсан юм.

Санал асуулыг нийт 4251 хэсэгт явуулсан бөгөөд нэрсийн жагсаалтад бүртгэгдсэн хүмүүсийн 98.5 хувь нь оролцжээ. Харин үлдсэн хүмүүс нь хүндэтгэх шалтгааны улмаас санал хураалтад оролцож чадаагүй байна. Санал хураалтанд оролцсон бүх хүн нэгэн дуугаар БНМАУ-ын тусгаар тогтнолын төлөө саналаа өгчээ. Хятадын засгийн газраас тусгайлан төлөөлөгчид ирж, санал хураалтыг ажигласан байна

Санал хураалтын дүнг БНМАУ-ын Бага хурлын Тэргүүлэгчид 1945 оны XI сарын 10-нд баталж, түүнийг хэвлэлд нийтэлж, ЗХУ ба Хятад Улсын Засгийн газарт тус тус мэдэгджээ. Хятадын Засгийн газар Ар Монголын төрийн тусгаар тогтнолын тухай санал хураалтын дүнг хэлэлцээд Хятад улс 1946 оны 1 сарын 5-ны өдөр БНМАУ-ын тусгаар тогтнолын хүлээн зөвшөөрсөн байна. 

Санал хураалтад зориулсан ухуулгын зурагт хуудаст “Би Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын харьяат мөн. Хүн болж төрсний минь дээд зэргийн эрхэм эрмэлзэл бол өөрийн эх орны тусгаар тогтнолын төлөө амь ба санаа сэт гэлээ зориулахад хэзээ ч бэлхэн байхад оршино. Би өөрийн харьяат эх орны тусгаар тогтнолын төлөө батална” хэмээн бичиж, дэвсгэрт нь Монголын газрын зургийг байрлуулан, гараа өргөн санал өгч буй хүнийг дүрсэлсэн байдаг. Энэ түүхэн баримт өдгөө Үндэсний төв архивын сан хөмрөгт хадгалагддаг.