ЖДҮ ЗЭЭЛ ХҮСЭГЧДИЙН ОЛОНХ НЬ АЖЛЫН БАЙР ХУДАЛДАЖ АВАХЫГ ЗОРЬЖ БАЙНА

-Та хэдэн жил бизнес эрхэлсэн бэ?

-15.

-Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангаас зээл авахаар анх удаагаа хандаж байна уу?

-Тийм ээ. Чи бас анх удаа юу?

-Үгүй ээ. Би энэ төсөл сонгон шалгаруулах хурлыг ажиглаж яваа юм. Өмнө нь яагаад ханддаггүй байсан юм бэ?

-Банк, бусад газраас зээл хурдан гардаг. Мөнгө хэрэг болохоор тийшээ хандаад авчихдаг байсан. Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангаас зээл авах гэхээр их уддаг, олон баримт бичиг бүрдүүлдэг гээд жаахан явдал чирэгдэлтэй санагдаад байсан юм.

-Сая бас л удав уу?

-Банктай харьцуулахад бол тийм. Олон үе шат дамжиж шалгаж байна шүү дээ. 

-Зээл авч чадна гэж бодож байна уу?

-Болно л гэж бодож байна.

Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангаас хөнгөлөлттэй зээл олгох “Төсөл сонгон шалгаруулах хорооны хурал”-ыг ажиглахаар очлоо. Төсөл шалгаруулах хуралд оролцохоор олон хүн ирж, ээлжээ хүлээн, таван минутад багтаан төслөө танилцуулахаар орох нэгэндээ амжилт хүсэж харагдана.

Төсөл сонгон шалгаруулах хурлын үйл ажиллагаа Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Жижиг, дунд үйлдвэрийн газрын пэйж хуудсаар шууд явж байгаа нь ил, тод нээлттэй байдлыг хангах сайн талтайгаас гадна цаашдаа зээл авахаар хандах иргэдэд ч хэрэгтэй юм. Төсөл шалгаруулах гурав дахь шатны буюу нарийвчилсан үнэлгээнээс шалгарч үлдсэн 46 аж ахуйн нэгжийн төлөөлөлд Жижиг, дунд үйлдвэрийн газраас сургалт зохион байгуулж, 5 минутад яаж гол зүйлээ танилцуулах талаар бэлтгэхэд нь тусалжээ. Мэдээж төслөө танилцуулахдаа сандрах гэх мэт зүйл ажиглагдаж  байсан ч сургалт сайнаар нөлөөлсөн нь илт харагдаж байлаа.Та хэрвээ зээл авахаар төлөвлөж байгаа бол ижил төрлийн бизнес эрхлэгчид юунд зорьж, түүнээ хэрхэн илэрхийлж байгааг, үнэлгээ тавих гэж буй Сонгон шалгаруулах хорооныхон юунд илүү ач холбогдол өгч буйг шууд дамжуулалтаас харж санаа авахад илүүдэхгүй.

Тус зээлд хамрагдахаар Улаанбаатар хотод 41,1 тэрбум төгрөгийн 213 төсөл ирүүлснээс сонгон шалгаруулалтын сүүлийн шатанд 9.5 тэрбум төгрөгийн хүсэлт бүхий 46 аж ахуйн нэгж үлджээ. Тэдний танилцуулж буй төслийн өртөг 20 саяас 300 сая орчимд эргэлдэж байлаа. Хорооны гишүүдийн зүгээс хамгийн их асууж байсан зүйл нь барьцаа хөрөнгөтэй холбоотой байв. Хэдий хөнгөлөлттэй ч эргэн төлөгдөх нөхцөлтэй зээл учир энэ асуулт анхаарлын төвд байх нь зүй ёсны биз.

Сангаас зээл олгох бизнесийн чиглэл дээр энэ жил мод, модон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, цэвэр ус, хүүхдийн хоол тэжээлийн үйлдвэрлэл нэмэгдсэн гэнэ. Хөнгөлөлттэй зээл хүсэгчдийн ихэнх нь ажлын байр худалдаж авахад хөрөнгө оруулалтыг зарцуулна гэж хариулж байв. Түрээсийн байранд үйл ажиллагаа явуулахаар харьцангуй өндөр үнэтэй, энэ нь бараа бүтээгдэхүүний өртөг зардалд ч нөлөөлдөг асуудал хаа сайгүй байна. Мөн инноваци шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийн тулд техник тоног төхөөрөмжөө шинэчлэхээр зээл хүсэж буй аж ахуйн нэгж цөөнгүй байлаа.

Хүний эрүүл мэндэд хэрэгтэй бүтээгдэхүүний талаар манай жижиг дунд үйлдвэрлэгчид олон зүйл санаачилж хийж байгаа нь харагдаж байв. Тухайлбал, сүүлийн үед ихээр сонирхол татах болсон хуурай усанд зориулж санхүүжилт хүссэн аж ахуйн нэгж байлаа. Дархлаа дэмжих, хүүхдэд ээлтэй хордлого тайлах бүтээгдэхүүн удахгүй Монголын зах зээлд гарч эхлэх нь. Мөн дэлхийн улсуудад ногоон боловсролыг чухалчилдаг болсныг онцлоод шим тэжээлийн дутагдлыг нөхөх зорилгоор ногоогоор баяжуулсан хүүхдийн хоолны гоймон хийхээр зорьсон газар ч байв. Аяга таваг угаадаг шингэн биш хатуу органик саван үйлдвэрлэнэ, тэр нь зах зээлд эрэлттэй байна гэж үзэж буйгаа өөр нэг бизнес эрхлэгч илэрхийлсэн юм.

Монгол Улсын зах зээлд 32 жилийн турш үйл ажиллагаа явуулж танигдсан компани ч ISO стандартад бүртгэгдсэн савхин цүнх АНУ-ын зах зээлд гаргана гэж зорьж, яриа хэлцэл хийгээд амжсан түүндээ зээл авахаар ханджээ. АНУ-ын том тэрэгний жолооч нарт өөрийн цүнхээ “атгуулна” л гэсэн шүү, тэд. Герман улсад Берлиний төв хэсэгт шахуу дэлгүүр ажиллуулж, олон хэрэглэгчтэй болж харьцангуй амжилттай яваа сүлжмэлийн үйлдвэр ч мөн л тоног төхөөрөмжөө сайжруулахаар зээл хүсжээ. Энэ мэтээр жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчид маань шинээр эхэлж, өсөн дэвжиж, экспортын бүтээгдэхүүн ч үйлдвэрлэж, тэр нь гадаад дотоодгүй танигдан дор бүрнээ хөдөлмөрлөж байна. Эцэст нь та хэрвээ бизнес эрхлэхээр шийдсэн бол нээлттэй явсан сонгон шалгаруулалтыг нэг үзчихвэл авууштай санаа олон байж мэднэ.

Төсөл сонгон шалгаруулах хорооны хурлын дүнгээр 13 салбар чиглэлийн, 37 төсөлд 7,4 тэрбум төгрөгийн зээл олгохоор шийдвэрлэсэн юм.