ХУУЛЬ ЗҮЙН БАЙНГЫН ХОРОО ЦАГДААГИЙН АЛБАНЫ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ЗААЛТАД НАЙРУУЛГЫН ШИНЖТЭЙ ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛАХЫГ ДЭМЖЛЭЭ

Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны өнөөдрийн (2024.12.24) хуралдаанаар Үндсэн хуулийн цэцийн 2024 оны 03 дугаар тогтоолтой холбогдуулан Цагдаагийн албаны тухай хуульд зохих нэмэлт, өөрчлөлт оруулах эсэх асуудлыг хэлэлцжээ.

Нэр бүхий иргэдээс Үндсэн хуулийн цэцэд хандаж, 2017 онд батлагдсан Цагдаагийн албаны тухай хуулийн 69 дүгээр зүйлийн 69.1.8 дахь заалтаар цагдаагийн алба хаагчид үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүн байх, албаны бие бүрэлдэхүүний дотор аль нэг нам, үйлдвэрчний эвлэлийн үйл ажиллагааг сурталчлах, дэмжлэг үзүүлэхийг хориглосон нь Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 10 дахь хэсэгт “…нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс … олон нийтийн бусад байгууллага байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй…” гэснийг зөрчсөн эсэхийг хянуулахаар мэдээлэл гомдлыг ирүүлсэн байдаг. Эл асуудлаар Үндсэн хуулийн цэц маргаан үүсгэж, 2024 оны тавдугаар сарын 22-ны өдөр Дунд суудлын хуралдаанаараа хэлэлцэн Цагдаагийн албаны тухай хуулийн 69 дүгээр зүйлийн 69.1 дэх хэсэгт "Цагдаагийн алба хаагчид ... дараахь зүйлийг хориглоно:" гээд 69.1.8 дахь заалтад "нам, үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүн байх, албаны бие бүрэлдэхүүний дотор аль нэг нам, үйлдвэрчний эвлэлийн үйл ажиллагаа, улс төрийн үзэл баримтлалыг сурталчлах, дэмжлэг үзүүлэх;" гэж заасны "..., үйлдвэрчний эвлэлийн ..., үйлдвэрчний эвлэлийн ..." гэсэн нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 10 дахь заалтын "нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол ...-ын үүднээс ... олон нийтийн бусад байгууллага байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй. ..." гэснийг зөрчсөн байна гэсэн дүгнэлтийг Улсын Их Хуралд ирүүлсэн юм.

Улсын Их Хурал 2024 оны зургадугаар сарын 05-ны өдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Үндсэн хуулийн цэцийн дээрх дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй гэж үзэн, Улсын Их Хурлын 60 дугаар тогтоолыг баталсан. 2024 оны арван нэгдүгээр сарын 27-ны өдөр Үндсэн хуулийн цэц Их суудлын хуралдаанаараа Цагдаагийн албаны тухай хуулийн 69 дүгээр зүйлийн 69.1.8 дахь заалтын холбогдох зохицуулалт Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 10 дахь хэсгийг зөрчсөн эсэх маргааныг дахин хянан, Улсын Их Хурлын 2024 оны зургадугаар сарын 05-ны өдрийн "Үндсэн хуулийн цэцийн 2024 оны 02 дугаар дүгнэлтийн тухай" Улсын Их Хурлын 60 дугаар тогтоолыг мөн хянан хэлэлцээд, Үндсэн хуулийн цэцийн 2024 оны 3 дугаар тогтоолыг баталсан байна.

Энэхүү тогтоолын нэгдүгээрт, Цагдаагийн албаны тухай хуулийн 69 дүгээр зүйлийн 69.1 дэх хэсэгт “Цагдаагийн алба хаагчид ... дараахь зүйлийг хориглоно:” гээд 69.1.8 дахь заалтад “нам, үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүн байх, албаны бие бүрэлдэхүүний дотор аль нэг нам, үйлдвэрчний эвлэлийн үйл ажиллагаа, улс төрийн үзэл баримтлалыг сурталчлах, дэмжлэг үзүүлэх;” гэж заасны “..., үйлдвэрчний эвлэлийн ..., үйлдвэрчний эвлэлийн ...” гэсэн нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 10 дахь заалтын “нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол ...-ын үүднээс ... олон нийтийн бусад байгууллага байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй. ...” гэснийг зөрчсөн байх тул хүчингүй болгосугай. Хоёрдугаарт, Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны 6 дугаар сарын 5-ны өдрийн "Үндсэн хуулийн цэцийн 2024 оны 02 дугаар дүгнэлтийн тухай" 60 дугаар тогтоолыг хүчингүй болсонд тооцсугай. Гуравдугаарт, энэхүү тогтоол эцсийн шийдвэр тул гармагцаа хүчин төгөлдөр болохыг дурдсугай гэж заасныг Д.Цогтбаатар гишүүн хуралдаанд танилцууллаа.

Танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг, Б.Энхбаяр, Д.Ганбат, Д.Цогтбаатар нар тодруулга хийж, үг хэлсэн. Үндсэн хуулийн цэцийн тухай болон Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуулиудыг шинэчлэх ажлыг эрчимжүүлэх, Үйлдвэрчний эвлэлийн тухай хууль тогтоомжийг шинэчилж, Үндсэн хуульд нийцүүлэх асуудлыг нягтлах, цагдаагийн байгууллагын үйл ажиллааны талаарх хууль тогтоомжуудын зөрчлийг арилгах зэрэг саналыг гишүүд хэлж, холбогдуулан байр сууриа илэрхийлсэн. 

Үндсэн хуулийн цэцийн 2024 оны 03 дугаар тогтоолтой холбогдуулан Цагдаагийн албаны тухай хуулийн холбогдох заалтад зохих найруулгын шинжтэй өөрчлөлтийг оруулан, хуулийн төслийг боловсруулахыг дэмжих эсэхээр санал хураалт явуулахад Байнгын хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 69.2 хувь дэмжсэн.