ТРАМП ГАЦСАН ХӨЛӨГ ОНГОЦУУДЫГ ОРМУЗЫН ХООЛОЙГООР ГАРГАНА ГЭСЭН Ч ИРАН ҮҮНИЙГ ХЭЛЭЛЦЭЭР ЗӨРЧСӨН ГЭЖ ҮЗНЭ ГЭВ

Дональд Трамп АНУ-Ираны дайны улмаас Персийн буланд гацсан хөлөг онгоцуудыг Ормузын хоолойгоор дамжуулан “чиглүүлэн гаргана” гэж мэдэгдэж, мөн төлөөлөгчид нь Ирантай “маш эерэг” хэлэлцээ хийж байгаа гэж мэдэгджээ.

Трамп өөрийн сошиал сүлжээнд “Project Freedom” нэртэй энэхүү ажиллагаа нь “АНУ, Ойрх Дорнодын орнуудын, ялангуяа Иран улсын нэрийн өмнөөс” хийгдэх хүмүүнлэгийн арга хэмжээ болно гэж бичсэн байна.

“Би өөрийн төлөөлөгчдөд тэдэнд мэдэгдэхийг үүрэг болгосон. Бид тэдний хөлөг онгоц болон багийнхныг хоолойгоор аюулгүй гаргахын тулд бүх хүчээ дайчлах болно. Бүх тохиолдолд тэд бүс нутаг усан тээвэрт аюулгүй болох хүртэл буцаж орохгүй гэж хэлсэн.” гэжээ.

Ерөнхийлөгч 850 гаруй хөлөг онгоцыг хэрхэн “суллах” талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөгүй бөгөөд хэвлэлүүдийн мэдээлснээр одоогоор энэ төлөвлөгөөнд АНУ-ын тэнгисийн цэргийн байлдааны хөлгүүдийг хамгаалалтад гаргах асуудал ороогүй байна. Харин үүний оронд усан тээврийн оролцогч талууд хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөдөлгөөнийг уялдуулах зохицуулалтын процесс хийх аж.

Дональд Трампын мэдэгдлийн дараа Ираны өндөр албан тушаалтан Ормузын хоолой дахь нөхцөл байдалд АНУ оролцох аливаа оролдлогыг Тегеран гал зогсоох хэлэлцээрийг зөрчсөн гэж үзнэ гэжээ.

Иран дайн эхэлсний дараахан буюу хоёрдугаар сарын 28-нд АНУ-Израилийн довтолгооны дараа Ормузын хоолойгоор дамжих гадаадын тээвэрт хориг тавьсан юм. Харин Трамп дөрөвдүгээр сарын 13-нд Ираны боомтуудыг ашиглаж буй хөлөг онгоцнуудад хариу хориг тогтоосон байна.

Ням гарагт Трампын мэдэгдэл нь Ираны танилцуулсан 14 зүйл бүхий энхийн төлөвлөгөөнөөс бараг 3 хоногийн дараа гарсан бөгөөд уг төлөвлөгөөнд Ормузын хоолойг нээх эхний тохиролцоонд төвлөрсөн гэж мэдээлсэн юм. Ираны Гадаад хэргийн яам Вашингтоноос хариу ирснийг мэдэгдэж, судална гэв.

Трамп сошиал сүлжээндээ: “Миний төлөөлөгчид Иран улстай маш эерэг хэлэлцээ хийж байгаа, энэ нь бүгдэд эерэг үр дүнд хүргэж магадгүй” гэж бичжээ.

Гэсэн ч тэрээр “Хэрэв энэхүү хүмүүнлэгийн үйл явцад ямар нэг саад учруулбал хүчээр хариулах шаардлагатай болно” гэж анхааруулсан байна.

Ням гараг хүртэл АНУ, Ираны хооронд шууд холбоо байгаагүй бөгөөд Пакистан зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэж байжээ.

Трампын мэдэгдэл нь өмнөх өдрүүдэд илэрхийлж байсан эргэлзээтэй байр сууринаас эрс өөрчлөгдсөн байв. Бямба гарагт тэр Ираны төлөвлөгөөг бүрэн уншаагүй гэж хэлээд дараа нь Тегеран “хангалттай төлөөс төлөөгүй” байж магадгүй хэмээн бичсэн нь шинэ цохилтын тухай таамаглалыг өдөөсөн юм.

Гал зогсоох хэлэлцээр байгуулагдсанаас хойш гурван долоо хоног өнгөрсөн ч Ормузын хоолой нээгдээгүй хэвээр байна. Энэ хоолой нь газрын тос, хий, нефть-химийн бүтээгдэхүүний гол гарц бөгөөд өнгөрсөн долоо хоногт газрын тосны үнэ баррель нь 120 доллараас давж, дэлхийн эдийн засагт сөргөөр нөлөөлөх эрсдэл нэмэгджээ.

Ойролцоогоор 20000 далайчин Персийн буланд гацсан хөлөг онгоцууд дээр үлдсэн бөгөөд тэдний аюулгүй байдал санаа зовоож байгаа юм. Трамп дэлхийн олон улс АНУ-аас тусламж хүссэн гэж мэдэгдсэн.

Иран Трампын саналд шууд хариу өгөөгүй. Харин Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгч энхийн төлөвлөгөөг 30 хоногийн хугацаанд хэрэгжүүлэх зорилготой бөгөөд цөмийн хөтөлбөрийг хамраагүй гэж мэдэгдэв. Гэсэн ч АНУ аливаа хэлэлцээрт Ираны цөмийн хөтөлбөрт хязгаарлалт тавих ёстой гэж шаардаж байгаа.

Сүүлийн үед АНУ Иранд дахин цохилт өгөх магадлал нэмэгдэж байгаа тухай таамаг ихэссэн бөгөөд Израилийн эх сурвалжууд ч ийм боломжид бэлтгэж байгааг мэдээлжээ.

АНУ-ын Төв командлалын тэргүүн Брэд Күүпер бүс нутагт байрлаж буй цэргийн хөлгүүд дээр очсон бөгөөд USS George H. W. Bush ирснээр АНУ Ойрх Дорнодод гурван нисэх онгоц тээгч хөлөг байрлуулсан нь 2003 оны Иракийн дайнаас хойших анхны тохиолдол болжээ.

Дайн нь Ормузын хоолойд хоёр тал харилцан хориг тавьснаар улам хурцдаж, дэлхийн газрын тос, хийн нийлүүлэлтийн тавны нэгийг хамарсан стратегийн бүс нутагт ноцтой нөлөө үзүүлж байна.

Ням гарагт Их Британийн UK Maritime Trade Operations төв Ираны эргийн ойролцоо нэгэн хөлөг онгоц жижиг завинуудын халдлагад өртсөн ч багийнхан аюулгүй байгааг мэдээлжээ.

Ираны Хувьсгалт гвардын тагнуулын байгууллага мэдэгдэл хийхдээ “Трамп боломжгүй ажиллагаа эсвэл муу хэлэлцээрийн аль нэгийг сонгох ёстой” гэж анхааруулсан байна.

Үүний зэрэгцээ АНУ Герман дахь цэргийн хүчээ бууруулах төлөвлөгөө зарласан нь Европ дахь холбоотнуудын дунд маргаан үүсгэж, ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинд буруу дохио өгч болзошгүй гэж шүүмжлэгдэж байна.

Энэхүү нөхцөл байдал нь дэлхийн эдийн засаг, эрчим хүчний зах зээлд төдийгүй АНУ-ын дотоод улс төрд ч нөлөөлж болзошгүй томоохон хямрал болж байна.